Irom Sharmila: The flower bloomed in the Imphal Valley

±À«Äð¼Á JA§ bÀ®UÁwð

EA¥sÁ® PÀtªÉAiÀÄ°è CgÀ½zÀ ºÀÆ

¦.¦.¨Á§ÄgÁeï

2000 £ÀªÉA§gï 1gÀ ªÀÄlªÀÄl ªÀÄzsÁåºÀß. ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ EA¥sÁ¯ï PÀtªÉAiÀÄ ªÀiÁ¯ÉÆëģÀ°è §¸ï PÁAiÀÄÄvÁÛ ¤AwzÀÝ 10 d£ÀgÀ£ÀÄß D¸ÁìA gÉʦü¯ïì£À ±À¸ÀÛç¸ÀfÓvÀ ¸ÉʤPÀgÀÄ UÀÄArlÄÖ PÉÆAzÀgÀÄ. ¨sÀAiÀÄZÀQvÀgÁzÀ d£À fêÀ PÉÊAiÀÄ°è »rzÀÄ NrzÀgÀÄ. D ©üÃPÀgÀ ºÀvÁåPÁAqÀzÀ°è ¸ÁªÀ£ÀߦàzÀªÀgÀ°è 18 ªÀµÀðzÀ ¨Á®QAiÉƧâ½zÀݼÀÄ. DPÉ gÁ¶ÖçÃAiÀÄ ªÀÄlÖzÀ ¥Àæ±À¹Û UÀ½¹zÀªÀ¼ÀÄ. E£ÉÆߨÁâPÉ 62 ªÀµÀðzÀªÀgÀÄ. ¸ÉʤPÀgÀ F PÀÈvÀåPÉÌ J®è £ÁUÀjPÀ ¸ÀAWÀl£ÉUÀ¼ÀÆ ¸ÉÃj ±ÁAw gÁå° ªÀiÁr RAr¹zÀgÀÄ. WÀl£É §UÉÎ £ÁåAAiÀiÁAUÀ vÀ¤SÉUÉ MvÁ۬ĹzÀgÀÄ. DzÀgÉ, AiÀiÁªÀzÉà vÀ¤SÉ £ÀqɸÀ®Ä ¸ÀPÁðgÀ ªÀÄÄAzÉ §gÀ°®è. PÁgÀt, 1958gÀ PÁAiÉÄÝ. F PÁAiÉÄÝAiÀÄÄ ¸ÉʤPÀjUÉ ¥ÀgÀªÀiÁ¢üPÁgÀ ¤ÃqÀÄvÀÛzÉ. DåAqï ¥sÉÆÃgÀì¸ï (¸Éà±À¯ï ¥ÀqÀgïì) DPïÖ (C¥sï¸ï¥Á) UÀ®¨É ¥ÀæzÉñÀUÀ¼À°è ±À¸ÀÛç¸ÀfÓvÀ ¸ÉʤPÀgÀ£ÀÄß ¤AiÉÆÃf¸À®Ä PÉÃAzÀæ ¸ÀgÀPÁgÀPÉÌ C¢üPÁgÀ ¤ÃqÀÄvÀÛzÉ. E°è ¸ÉʤPÀjUÉ ¥ÀgÀªÀiÁ¢üPÁgÀ«gÀÄvÀÛzÉ. PÀÈvÀåPÉÌ ¸ÁQëAiÀiÁzÀ 28 ªÀµÀðzÀ M¨ÁâPÉ CAzÀÄ zÀÈqÀªÁzÀ ¤zsÁðgÀªÉÇAzÀÄ vÉUÉzÀgÀÄ: ¸ÉʤPÀjUÉ ¥ÀgÀªÀiÁ¢üPÁgÀ ¤ÃqÀĪÀ 1958gÀ PÁAiÉÄÝAiÀÄ£ÀÄß »A¥ÀqÉAiÀÄĪÀ ªÀgÉUÉ DªÀÄgÀuÁAvÀ G¥ÀªÁ¸À. CA¢¤AzÀ EA¢£À ªÀgÉUÉ EgÉÆÃA ±À«Äð¼Á vÀ£Àß ¸ÀvÀåUÀæºÀ ªÀÄÄAzÀĪÀgɸÀÄwÛzÁÝgÉ.

¤gÀPÀëgÀ¼ÁzÀ vÁ¬ÄAiÀÄ£ÀÄß ¨ÉÃn ªÀiÁr vÀ£Àß ¤zsÁðgÀ DPÉ w½¹zÀgÀÄ. CªÀgÀÄ C£ÀĪÀÄw ¤ÃrzÀgÀÄ. ‘¤£Àß UÀÄj vÀ®Ä¦zÀ ªÉÄÃ¯É £À£ÀߣÀÄß §AzÀÄ £ÉÆÃqÀÄ’ JAzÀÄ ºÉý PÀ¼ÀÄ»¹zÀgÁPÉ. EgÉÆÃA ±À«Äð¼ÁUÉ FUÀ ªÀAiÀĸÀÄì 38. ªÀiÁ£ÀªÀ ºÀPÀÄÌUÀ¼À zÀªÀÄ£ÀzÀ «gÀÄzÀÞ ¹rqÉzÀÝ DPÉ PÀAqÀÄ »rzÀ DAiÀÄÄzsÀ G¥ÀªÁ¸À ¸ÀvÀåUÀæºÀ. ¤gÀAvÀgÀ G¥ÀªÁ¸À¢AzÀ DPÉAiÀÄ zÉúÀPÉÌ vÉÆAzÀgÉAiÀiÁzÀgÀÆ ªÀÄ£À¸ÀÄì CZÀAZÀ®ªÁVzÉ ; ¤zsÁðgÀ ªÀÄvÀÛµÀÄÖ UÀnÖAiÀiÁVzÉ. GQÌ£À ªÀÄ»¼É JA§ ºÉ¸ÀgÀÄ CªÀjUÉ ¸ÀA¢zÉ. EgÉÆÃA ±À«Äð¼Á C®è, LgÀ£ï ±À«Äð¼Á JAzÀÄ. PÀ¼ÉzÀ 5 ªÀµÀð¢AzÀ UÀȺÀ §AzsÀ£ÀzÀ°ègÀĪÀ DPÉUÉ ¥ÉÆ°Ã¸ï §®ªÀAvÀªÁV ªÀÄÆV¤AzÀ ¥ÉÊ¥ï ªÀÄÆ®PÀ DºÁgÀ ¤ÃqÀÄwÛzÉ. DvÀäºÀvÉå AiÀÄvÀß JA§ DgÉÆÃ¥ÀPÉÌ DPÉAiÀÄ£ÀÄß §A¢ü¹ PÁgÁUÀȺÀzÀ°è Ej¸ÀĪÀÅzÀÄ PÀ¼ÉzÀ 10 ªÀµÀðUÀ½AzÀ ªÀÄÄAzÀĪÀgÉAiÀÄÄwÛgÀĪÀ ¥ÉưøÀgÀ PÁAiÀÄðªÉÊRj. ¨sÁgÀwÃAiÀÄ zÀAqÀ ¸ÀA»vÉAiÀÄ PÀ®A 309gÀ ¥ÀæPÁgÀ ‘DvÀäºÀvÉå AiÀÄvÀß’ MAzÀÄ ªÀµÀð eÉ樀 ²PÉë ¤ÃqÀ§ºÀÄzÁzÀAvÀºÀ C¥ÀgÁzsÀ. eÉÊ°£À°èAiÀÄÆ ±À«Äð¼Á vÀ£Àß G¥ÀªÁ¸À ªÀÄÄAzÀĪÀgɹzÀgÀÄ. CªÀgÀ£ÀÄß fêÀAvÀªÁVj¸À®Ä ¥ÉưøÀgÀÄ DºÁgÀ §®ªÀAvÀªÁV ªÀÄÆV£À ªÀÄÆ®PÀ ¤ÃqÀÄwÛzÁÝgÉ.

ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ°è eÁjAiÀÄ°ègÀĪÀ F PÀjPÁAiÉÄÝAiÀÄ£ÀÄß »A¥ÀqÉAiÀÄĪÀAvÉ ±À«Äð¼Á vÉUÉzÀ ¤zsÁðgÀªÀ£ÀÄß ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ C£ÉÃPÀgÀÄ C£ÀĪÀiÁ£À¢AzÀ £ÉÆÃrzÀgÀÄ. DzÀgÉ, DPÉAiÀÄ ºÉÆÃgÁlzÀ wêÀævÉ ªÉÄ®è£É ¥ÀæwAiÉƧâgÀ zsÀªÀĤUÀ¼À°è ºÀgÀqÀvÉÆqÀVzÁÝUÀ F ºÉÆÃgÁlzÀ ¢¸ÉAiÉÄà §zÀ¯Á¬ÄvÀÄ. EAzÀÄ ±À«Äð¼Á ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ d£ÀvÉAiÀÄ §AiÀÄPÉAiÀÄ, DzÀ±ÀðzÀ ¸ÀAPÉÃvÀªÁVzÉ. ±À«Äð¼Á M§â ªÀåQÛAiÀÄ®è. MAzÀÄ ZÀ¼ÀĪÀ½AiÀiÁV ªÀiÁ¥ÀðnÖzÁÝgÉ. ªÀiÁå£Àäj£À £ÁAiÀÄQ ¸ÀÆQAiÀÄAvÉ ±À«Äð¼Á ¥ÀæwAiÉƧ⠪ÀÄtÂ¥ÀÄjAiÀÄ DvÁä©üªÀiÁ£ÀzÀ ¥ÀæwÃPÀªÁVzÁÝgÉ.

2010£Éà ¸Á°£À ¥Àæw¶×vÀ gÀ«ÃAzÀæ£ÁxÀ mÁåUÉÆÃgï ¥Àæ±À¹ÛUÉ ±À«Äð¼Á CªÀgÀÄ ¨sÁd£ÀgÁVzÁÝgÉ. EArAiÀÄ£ï E£ï¹ÖlÆåmï D¥sï ¥Áèöå¤AUï CAqï ªÀiÁå£ÉÃeïªÉÄAmï (LL¦JA) ªÀw¬ÄAzÀ ¤ÃqÀ¯ÁVgÀĪÀ 51 ®PÀë gÀÆ¥Á¬Ä ªÉÆvÀÛ ªÀÄvÀÄÛ §AUÁgÀzÀ ¥ÀzÀPÀ M¼ÀUÉÆAqÀ F ¥Àæ±À¹ÛAiÀÄ£ÀÄß dªÀºÀgÀ¯Á¯ï £ÉºÀgÀÄ D¸ÀàvÉæAiÀÄ°è ¸É¥ÉÖA§gï JgÀqÀ£Éà ªÁgÀ ¥ÀæzÁ£À ªÀiÁqÀ¯Á¬ÄvÀÄ.

2006 CPÉÆÖçgï 2gÀAzÀÄ §AzsÀªÀÄÄPÀÛ¼ÁzÁUÀ ±À«Äð¼Á zɺÀ°UÉ ºÉÆgÀmÉà ©nÖzÀÝgÀÄ. C°è ªÀĺÁvÁä UÁA¢üAiÀĪÀgÀ gÁeïWÀlPÉÌ vÉgÀ½ £À«Ä¹zÀgÀÄ. £ÀAvÀgÀ ¹ÃzÁ dAvÀgÀ ªÀÄAvÀgÀPÉÌ vÉgÀ½ ¸ÀvÀåUÀæºÀ ±ÀÄgÀÄ ªÀiÁrzÀgÀÄ. «zÁåyðUÀ¼ÀÄ, ¸ÁªÀiÁfPÀ PÁAiÀÄðPÀvÀðgÀÄ, £ÁUÀjPÀ ¸ÀAWÀl£ÉUÀ¼ÀÄ DPÉAiÀÄ ¨ÉA§®PÉÌ dvÉVzÀÝgÀÄ. PÀÆqÀ¯Éà §AzÀ ¥Éưøï DPÉAiÀÄ£ÀÄß DvÀäºÀvÉå AiÀÄvÀßPÁÌV §A¢ü¹, D¯ï EArAiÀiÁ E£ï¹ÖlÆåmï D¥sï ªÉÄrPÀ¯ï ¸ÉÊ£Àì¸ïUÉ ¹Ãj¹zÀgÀÄ. D ¸ÀAzÀ¨sÀðzÀ°è ªÀÄ£À PÀ®PÀĪÀ ªÀÄÆgÀÄ ¥ÀvÀæUÀ¼ÀÄ ¥ÀæzsÁ¤, gÁµÀÖç¥Àw, UÀȺÀ ¸ÀaªÀgÀÄUÀ½UÉ ±À«Äð¼Á gÀªÁ¤¹zÀgÀÄ. DzÀgÉ CªÀÅUÀ½UÉ AiÀiÁªÀÅzÉà ¥ÀæwQæAiÉÄ §gÀ°®è. DPÉAiÀÄ£ÀÄß D¸ÀàvÉæAiÀÄ°è ¨sÉÃn ªÀiÁrzÀ ¥Àæ¹zÀÞ ªÀiÁ£ÀªÀºÀPÀÄÌ ºÉÆÃgÁlUÁwð ªÀÄvÀÄÛ £ÉÆ¨É¯ï ±ÁAw ¥Àæ±À¹Û ªÀeÉÃvÉ ²j£ï J¨Á¢ ºÉýzÀgÀÄ : ‘±À«Äð¼Á ªÀÄgÀt ºÉÆA¢zÀÝgÉ, ¸ÀA¸Àvï CzÀPÉÌ £ÉÃgÀªÁV ºÉÆuÉ. DPÉ ªÀÄgÀt ºÉÆA¢zÀÝgÉ, F zÉñÀzÀ £ÁåAiÀiÁAUÀ, ¸ÉÃ£É dªÁ¨ÁÝgÀgÀÄ. F «ZÁgÀzÀ°è ªÀiË£À vÁ½gÀĪÀ PÁAiÀiÁðAUÀ, gÁµÀÖç¥Àw, ¥ÀæzsÁ¤ EªÀgÀÄUÀ¼ÀÄ dªÁ¨ÁÝgÀgÀÄ. DPÉ ¸ÀvÀÛgÉ, ¤ÃªÀÅ ¥ÀvÀæPÀvÀðgÀÄ J®ègÀÆ ºÉÆuÉUÁgÀgÀÄ. KPÉAzÀgÉ, ¤ÃªÀÅ ¤ªÀÄä PÀvÀðªÀå ªÀiÁqÀ°®è.’

¸ÉʤPÀgÀ «±ÉõÁ¢üPÁgÀ PÁAiÉÄÝ (C¥sï¸ï¥Á) ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ°è eÁjAiÀiÁzÀzÀÄÝ 1980gÀ°è. »A¸ÁvÀäPÀ ºÉÆÃgÁlzÀ°è vÉÆqÀVzÀÝ £ÁUÁ ZÀ¼ÀĪÀ½AiÀÄ£ÀÄß zÀªÀĤ¸ÀĪÀ GzÉÝñÀ¢AzÀ EzÀ£ÀÄß ªÀiÁj ªÀiÁqÀ¯ÁVvÀÄÛ. C£ÉÃPÀ GUÀæUÁ«Ä UÀÄA¥ÀÄUÀ¼ÀÄ ºÀÄnÖPÉƼÀî®Ä EzÀÄ JqɪÀiÁrPÉÆnÖvÀÄÛ. EzÀjAzÀ, ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ d£ÀfêÀ£À C¸ÀÛªÀå¸ÀÛªÁVvÀÄÛ. d£ÀvÉAiÀÄ ¸ÁévÀAvÀæöå, PÀ£À¸ÀÄUÀ¼ÀÄ ¸ÀA¥ÀÆtð £Á±ÀªÁzÀªÀÅ. MAzÀÄ ¦Ã½UÉ EzÀgÀ PÀµÀÖ£ÀµÀÖUÀ¼ÀÄ C£ÀĨsÀ«¸ÀAvÉ DVzÉ. ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ zÀÄgÀzÀȵÀÖªÉAzÀgÉ C°è ªÀÄÆgÀÄ ¸ÀPÁðgÀUÀ¼À DqÀ½vÀ : gÁdå ¸ÀPÁðgÀ, GUÀæUÁ«Ä UÀÄA¥ÀÄUÀ¼À ¸ÀPÁðgÀ ªÀÄvÀÄÛ ¸ÉãÉAiÀÄ DqÀ½vÀ. EªÀÅUÀ¼À ªÀÄzsÉå d£ÀvÉ vÀvÀÛj¹ ºÉÆÃVzÁÝgÉ.

¸ÀªÉÇÃðZÀÑ £ÁåAiÀiÁ®AiÀÄzÀ £ÁåAiÀĪÀÄÆwð d¹Ö¸ï © ¦ fêÀ£ï gÉrØAiÀĪÀgÀ£ÀÄß ªÀgÀ¢ ¸À°è¸À®Ä ¸ÀPÁðgÀ ¤AiÉÆÃf¹vÀÄÛ. 2005gÀ°è CªÀgÀÄ «ªÀgÀªÁzÀ ªÀgÀ¢ ¸À°è¹zÀgÀÄ. PÁAiÉÄÝAiÀÄ£ÀÄß »A¥ÀqÉAiÀÄĪÀAvÉ CªÀgÀÄ ²¥sÁgÀ¸ÀÄì ªÀiÁrzÀgÀÄ. DzÀgÉ, ¸ÀPÁðgÀ AiÀiÁªÀÅzÉà wêÀiÁð£À vÉUÉzÀÄPÉƼÀî°®è.

C¥sïì¥Á ¥ÀæPÁgÀ C¥ÀgÁ¢üUÀ¼ÁzÀ ¸ÉʤPÁ¢üPÁjUÀ¼À£ÀÄß «ZÁgÀuÉ £ÀqɸÀ®Ä PÉÃAzÀæ ¸ÀPÁðgÀzÀ «±ÉõÀ C£ÀĪÀÄw ¥ÀqÉAiÀĨÉÃPÀÄ. EzÀjAzÁV, ¸ÀܽÃAiÀÄgÀ ªÉÄð£À zËdð£ÀåUÀ¼À°è PÀæªÀÄ PÉÊUÉƼÀî®Ä ¸ÀܽÃAiÀÄ DqÀ½vÀPÉÌ C¸ÁzsÀåªÁVzÉ. PÀ®A 4 ¸ÉʤPÁ¢üPÁjUÉ «±ÉõÁ¢üPÁgÀUÀ¼À£ÀÄß ¤ÃqÀÄvÀÛzÉ. 4(J) ¥ÀæPÁgÀ, ¸ÀA±ÀAiÀiÁ¸ÀàzÀªÁV PÁtĪÀAvÀºÀªÀgÀ£ÀÄß UÀÄArQÌ PÉÆ®ÄèªÀ CªÀPÁ±À«zÉ. 4(¹) ¥ÀæPÁgÀ, AiÀiÁgÀ£ÀÄß ¨ÉÃPÁzÀgÀÆ ªÁgÀAmï E®èzÉ §A¢ü¹, ªÀ±ÀPÉÌ vÉUÉzÀÄPÉƼÀÀÄzÀÄ. (r) ¥ÀæPÁgÀ, AiÀiÁgÀ eÁUÀPÉÌ AiÀiÁªÀÅzÉà ¸ÀªÀÄAiÀÄzÀ°è ¨ÉÃPÁzÀgÀÆ £ÀÄVÎ ªÀåQÛUÀ¼À£ÀÄß ªÀ±ÀPÉÌ vÉUÉzÀÄPÉƼÀÀÄzÀÄ. F PÀ®AUÀ¼ÀÄ ¨sÁgÀvÀzÀ ¸ÀA«zsÁ£ÀzÀ 21£Éà PÀ®AUÉ (fêÀ£À ¸ÁévÀAvÀæöå) «gÀÄzÀÞªÁzÀzÀÄÝ. ¥ÀæeÁ¥Àæ¨sÀÄvÀéPÉÌ ªÀĹ ¨É¼ÉAiÀÄĪÀAvÀºÀzÀÄÝ. d£ÀgÀ£ÀÄß PÉÆ®è®Ä ¸ÉãÉUÉ ¯ÉʸÀ£ïì ¤ÃqÀĪÀAvÀºÀ PÁAiÉÄÝ EzÀÄ JAzÀÄ ºÉÆÃgÁlUÁgÀÄ SÁgÀªÁV nQ¹zÁÝgÉ.

¸ÉãɬÄAzÀ ªÀiÁ£ÀªÀ ºÀPÀÄÌ G®èAWÀ£ÉUÀ¼ÀÄ ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ°è ¢£ÀZÀAiÉÄðAiÀiÁVzÉ. C¥sï¸ï¥Á «gÀÄzÀÞ ºÀ®ªÀÅ PÀqɬÄAzÀ MvÀÛqÀ §AzÀ£ÀAvÀgÀ PÉÃAzÀæ ¸ÀPÁðgÀ PÁAiÉÄÝAiÀÄ wzÀÄÝ¥ÀrAiÀÄ PÀÄjvÀÄ aAvÀ£É £ÀqɹzÉ. DzÀgÉ, PÁAiÉÄÝAiÀÄ°è §zÀ¯ÁªÀuÉ vÀgÀĪÀ ®PÀëtUÀ¼ÀÄ PÁtÄwÛ®è. ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀ £ÀªÀÄä ¥ÀæeÁ¥Àæ¨sÀÄvÀézÀ PÀ¥ÀÄàZÀÄQÌAiÀiÁV ªÀÄÄAzÀĪÀgÉAiÀÄ®Ä ¨sÁgÀvÀ ¸ÀPÁðgÀ ªÀÄvÀÄÛ ¸ÉãÉAiÀÄ §ºÀÄzÉÆqÀØ ¥ÁvÀæ«zÉ.

±À«Äð¼ÁgÀ G¥ÀªÁ¸À ¸ÀvÀåUÀæºÀPÉÌ £ÀªÉA§gï 4gÀAzÀÄ 10 ªÀµÀð ¥ÀÆtðªÁUÀ°zÉ. CªÀgÀ£ÀÄß ªÀÄvÉÆÛªÉÄä £ÉÆ¨É¯ï ±ÁAw ¥Àæ±À¹ÛUÁV ²¥sÁgÀ¸ÀÄì ªÀiÁqÀ¨ÉÃPÉAzÀÄ ºÀ®ªÀÅ PÀqɬÄAzÀ PÀÆUÀÄ J¢ÝzÉ. ±À«Äð¼Á ªÀÄtÂ¥ÀÄgÀzÀ d£ÀvÉAiÀÄ D¸É DPÁAPÉëUÀ¼À ¸ÀAPÉÃvÀªÀ®è ; zÉñÀzÀ°è ¸ÁévÀAvÀæöåPÁÌV zÀÄrAiÀÄÄwÛgÀĪÀ ¥ÀæwAiÉƧâgÀ ¥ÀæwÃPÀ. PÉÃgÀ¼À¢AzÀ EwÛÃZÉUÉ PÀ«UÀ¼ÀÄ, ¸Á»wUÀ¼À vÀAqÀªÉÇAzÀÄ DPÉAiÀÄ£ÀÄß ¸ÀAzÀ²ð¹ DPÉAiÀÄ ºÉÆÃgÁlPÉÌ ¨ÉA§® ¸ÀÆa¹gÀĪÀÅzÀÄ MAzÀÄ GzÁºÀgÀuÉ. EwÛÃa£À EwºÁ¸ÀzÀ°è UÁA¢ü ªÀiÁzÀjAiÀÄ°è ºÉÆÃgÁl £ÀqɸÀÄwÛgÀĪÀ KPÉÊPÀ ªÀåQÛ ±À«Äð¼Á JAzÀÄ UÁA¢üªÁ¢UÀ¼ÀÄ w½AiÀĨÉÃQzÉ ªÀÄvÀÄÛ DPÉAiÀÄ ºÉÆÃgÁlPÉÌ ¨ÉA§® ¸ÀÆa¸À¨ÉÃQzÉ. F bÀ®UÁwðAiÀÄ ¦Ã½UÉ ºÉZÁÑUÀ¨ÉÃPÁzÀzÀÄÝ EA¢£À vÀÄvÀÄð.